عمارت چهلستون یا کلاه فرنگی قزوین یکی از بناهای مهم دوره صفویه است که در مرکز شهر و در جنوب سبزهمیدان (میدان آزادی) در باغی بزرگ قرار دارد. این بنا تنها کوشک باقیمانده از مجموعه کاخهای سلطنتی دوران شاه طهماسب صفوی است. این اثر را در دوران قاجار به دست محمدباقر سعدالسلطنه، حاکم وقت قزوین، مرمت کردند و نام «چهلستون» را بر آن نهادند.
نقاشیهای دیواری طبقه اول نمونهای برجسته از نگارگری مکتب قزوین هستند که شهرت جهانی دارند. سبک این نقاشیها بازتابی از تغییرات سیاسی زمان خود است؛ بهگونهای که ظهور نادرشاه و سلسله افشاریه در نقاشیهای کاخ کلاه فرنگی قزوین قابل مشاهده است. همچنین، آثار مربوط به دوران قاجار را میتوان در لایه سوم نقاشیهای دیواری آن دید که البته با گذر زمان کمی رنگ خود را از دست دادهاند. دیوارهایی که با این نقاشیها تزئین شدهاند منحصربهفرد هستند و وجود سه لایه مختلف از آنها، نشاندهنده گذر دورههای گوناگون تاریخی است.
عمارت چهلستون قزوین در سال ۱۳۳۵ هجری شمسی (۱۹۵۶ میلادی) با شماره ثبت ۳۸۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. امروزه این بنا به عنوان موزه خوشنویسی مورد استفاده قرار میگیرد.
حالا در ادامه مطلب با تیم محتوای تخصصی بلاگ پایانه همراه شوید تا از موقعیت جغرافیایی، تاریخچه، معماری، اطلاعات بازدید و شروع یک سفر اتوبوسی به عمارت کلاه فرنگی در قزوین را در اختیارتان قرار دهیم.
آدرس عمارت کلاه فرنگی قزوین کجاست؟
موقعیت جغرافیایی کاخ چهلستون در میدان آزادی (سبزه میدان) شهر قزوین واقع در استان قزوین است. عمارت چهل ستون قزوین در قلب بافت تاریخی شهر قرار دارد؛ جایی که جاذبههای تاریخی بسیاری گرد هم آمدهاند. به همین دلیل هنگام قدمزدن در این منطقه تاریخی، بارها میتوانید این کاخ را ببینید. این عمارت بخشی از مجموعه کاخهای صفوی است و در بخش شمالی شهر قرار دارد.
اگر در تهران یا هر شهر دیگری هم باشید میتوانید با خرید بلیط اتوبوس از سایت یا اپلیکیشن پایانه راهی بازدید از این عمارت شوید که در فاصله نزدیکی از تهران است.
مشخصات کلی کاخ تاریخی چهلستون قزوین در یک نگاه!
برای اینکه شناخت موجز و خلاصهای از این بنا داشته باشید اطلاعات جدول زیر را به خاطر بسپارید:
| متغیرها | مشخصات |
| نامها | عمارت چهلستون/ کاخ کلاه فرنگی/ کوشک چهلستون |
| دوره ساخت | عصر صفویه |
| دوره مرمت | عصر قاجار |
| بانی | شاه طهماسب اول |
| ویژگی خاص | نقاشیهای دیواری طبقه اول نمونهای از هنر نگارگری قزوین با شهرت جهانی هستند. |
| بخشهای مهم برای بازدید | موزه خوشنویسی |
| تاریخ ثبت در آثار ملی ایران | سال ۱۳۳۵ هجری شمسی |
| شماره ثبت | شماره ثبت ۳۸۹ |
| آثار و بناهای مشابه | کاخ چهلستون اصفهان |
| نزدیکترین جاذبههای گردشگری | سردر عالیقاپو/ عمارت نادری/ موزه قزوین/ مجموعه باغ صفوی |
| امکانات | دسترسی با وسایل نقلیه/ سرویس بهداشتی/ اقامتگاه/ رستوران/ امانتداری |
| آدرس عمارت کلاه فرنگی قزوین | ایران، استان قزوین، میدان آزادی (سبزه میدان)، مرکز شهر قزوین |
قیمت بلیط کاخ چهل ستون قزوین چقدر است؟
برای بازدید از کاخ تاریخی چهلستون قزوین لازم است بلیت ورودی به مبلغ تقریبی ۲۰۰ هزار ریال (حدود ۴ تا ۵ دلار) تهیه کنید. ساعات بازدید معمولاً از ۹ صبح تا ۵ عصر است. با این حال، توصیه میکنیم پیش از مراجعه، از وضعیت باز یا بسته بودن مجموعه اطمینان حاصل کنید تا سفرتان با مشکل مواجه نشود.
تاریخچه عمارت چهل ستون قزوین!
اگر به آثار تاریخی و فرهنگی علاقهمند هستید، حتما باید از این کاخ شگفتانگیز دیدن کنید. کاخ چهلستون و عمارت عالیقاپو، که به «کاخ صفوی» نیز شهرت دارد، تنها بقایای مانده از مجموعه سلطنتی صفوی است.
شاه طهماسب صفوی در سال ۹۵۱ هجری قمری به دلیل تهدید عثمانیها تصمیم گرفت پایتخت را از تبریز به قزوین منتقل کند. عمارت کلاه فرنگی در قزوین را در سال ۱۵۱۰ میلادی به دستور شاه طهماسب ساختهاند.
زمانی که قزوین پایتخت ایران شد، شاه طهماسب معماران برجسته کشور را مأمور ساخت باغی مربعشکل کرد که در آن عمارتها، تالارها، ایوانها و حوضهای باشکوهی بنا نهاده شد. این کاخ را در دوران قاجار نیز مورد مرمت قرار دادند.
آیا با معماری عمارت چهلستون یا کلاه فرنگی قزوین آشنا هستید؟
شاه طهماسب صفوی این مجموعه را بر اساس طرحی شطرنجی و با پنجرههای چوبی بسیار زیبا و ظریف بنا کرد. به دلیل طراحی خاص پنجرهها و شیشههای رنگی، این عمارت به ویژه در شبها جلوهای خیرهکننده دارد.
کاخ کلاه فرنگی قزوین عمارتی دو طبقه بوده که در میان باغها قرار گرفته است. در طبقه همکف ایوانی با ستونهای آجری و طاقهای نیمدایرهای وجود دارد. سقف ایوان را با طرحهای ظریف مقرنس تزئین کردهاند. معماری ورودی های کاخ کلاه فرنگی قزوین واقعا دیدنی است!
دروازههای آجری متعدد عمارت چهلستون قزوین که هر یک را با کاشیکاری، طرحهای گلوبوته و تصاویر سنتی ایرانی تزئین کردهاند، از مهمترین و جذابترین ویژگیهای این بنا به حساب میآیند.
ویژگیهای معماری طبقه اول کاخ چهلستون قزوین چه هستند؟
در طبقه اول یک تالار وسیع با چهار اتاق در هر سمت وجود دارد که همگی از دوره صفویه باقی ماندهاند. این بنا چهار ایوان داشت که در گذشته باز بوده تا جریان هوا را به داخل هدایت کند و هوای خنکی ایجاد کند؛ اما اکنون با شیشه پوشیده شده تا بنا و تزئینات مورد محافظت قرار گیرند. به دلیل وجود شیب ورودی، هوا مستقیما از بیرون به مرکز بنا جریان یافته و تهویه بهبود مییابد.
معماری سایر بخشهای طبقه اول کوشک کلاه فرنگی قزوین!
در وسط و در بخشهای شمال و جنوب طبقه اول، حوضهایی وجود داشتند که جریان آب آنها به خنک شدن هوا کمک میکرد و ساکنان از صدای آرامشبخش آنها بهره میبردند. امروزه تنها حوضهای جنوبی و مرکزی باقی مانده و مرمت شدهاند و برای جلوگیری از رطوبت، جریان آب را نیز متوقف کردهاند. این طبقه را با ایوانی از ستونهای آجری و طاقهای نیمدایرهای محصور کردهاند. تقریباً تمام سازههای دوران صفویه و قاجار دارای آثار هنری زیبایی روی دیوارها هستند.
سقف طبقه اول را با مقرنسهای زیبا تزئین کردهاند که نشاندهنده سطح بالای هنر در ساخت آن است. کف عمارت چهل ستون قزوین که در اصل آجری بود، توسط گروه میراث فرهنگی با گل پوشیده شده است.
معماری طبقه دوم کاخ عرشی خانه چگونه است؟
با عبور از پلهها، وارد یکی از اتاقهای گوشوارهای کاخ میشوید. پس از آن میتوانید وارد تالار مرتضی شوید که یک سالن وسیع و نورگیر است. اطراف این تالار چهار اتاق گوشوارهای وجود دارد که تنها یکی از آنها به عنوان ارتباط میان تالار پایین و بالای ساختمان عمل میکند. اتاقهای گوشوارهای جزو طراحی اولیه بنا نبوده و محصول معماری دوران قاجار هستند.
نور و رنگ از همه جهات به داخل عمارت کلاه فرنگی در قزوین وارد میشود و از طریق شیشههای رنگی این اتاقها به ساختمان تابیده میشود. این شیشهها را که در آلمان ساختهاند، نماد چهار فصل سال هستند: بهار (سبز)، تابستان (قرمز)، پاییز (زرد) و زمستان (آبی). زیبایی شیشهها را با متنها و آیات قرآن تکمیل کردهاند. این بخش از عمارت پیشتر دارای نقاشیهای دیواری بود، اما اکنون تنها رنگ سبز تیره دارد.
چرا نقاشی چهل ستون قزوین شهرت جهانی دارد؟
در طبقه بالای عمارت نقاشیهای فراوانی بر دیوارها وجود دارند که بنا بر روایت تاریخی آنها را با طلا ترسیم کردهاند. وجود سه لایه نقاشی دیواری، بیانگر عبور این بنا از دورههای مختلف تاریخی است.
برخی نقاشیهای سقفهای چوبی مسطح نیز نمادی از مکتب نگارگری قزوین هستند. تمام این آثار هنری شهرتی جهانی دارند. عمارت کلاه فرنگی در قزوین در سال ۱۹۹۸ میلادی در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد.
تزئینات کاخ چهلستون قزوین!
نقاشیهای دیواری طبقه اول چهلستون قزوین بسیار معروف هستند و این بنا تنها به خاطر معماری و تاریخ خود معروف نیست. طراحی و ساخت عمارت کلاه فرنگی قزوین نشاندهنده علاقه شاه طهماسب صفوی به هنر است.
نقاشیهای دیواری طبقه اول نمونهای بینظیر از آثار مکتب نگارگری قزوین هستند. این نقاشیها در دوران پهلوی آسیبهای جدی دیدند و روی آنها گچ زدند.
نقاشیهای مینیاتوری صفوی عمارت کلاه فرنگی قزوین!
نقاشیهای مینیاتوری دوران صفویه در طبقه اول شامل فرمهای پیچیده مرد و زن با خطوط نرم و مناظر رمانتیک بوده است. پرندگان مختلفی مانند گنجشک سینهسرخ، اردک، قرقاول و دیگر گونهها نیز در نقاشیها حضور دارند. جزئیات و خطوط پرندگان قابل مقایسه با آثار معروف رضا عباسی، شفیع عباسی و دیگر نقاشان آن دوره است.
نقاشیهای طبقه دوم کاخ قاجاری چهل ستون!
از نقاشیهای فراوان طبقه دوم عمارت کلاه فرنگی در قزوین تنها تعداد محدودی باقی مانده است.
دیوارهای این بنا دارای سه لایه نقاشی هستند؛ لایه اول و دوم مربوط به دوران صفویه و لایه سوم مربوط به دوران قاجار است.
نقاشیهای دوران صفویه را با آبرنگ کشیدهاند و رنگها نرمتر هستند، اما در دوره قاجار از رنگهای گیاهی استفاده شده که رنگها را کمی تیزتر کرده است.
موزه چهل ستون قزوین یا موزه خوشنویسی قزوین!؟
یکی از جامعترین موزههای خوشنویسی ایران، موزه خوشنویسی قزوین است که در عمارت چهلستون یا کلاه فرنگی قزوین است. آثار هنری و اشیاء قدیمی کاخ نیز در این موزه به نمایش درآمدهاند. آثار خوشنویسی این موزه را با خطوط مختلفی مانند نسخ، ثلث، تعلیق، نستعلیق و شکسته نستعلیق آفریدهاند که هنر استادان بزرگ خوشنویسی قزوین و ایران را نشان میدهد.
از جمله این استادان میتوان به میرعماد قزوینی، عمادالکتاب، ملک محمد، درویش عبدالمجید، میر علی هروی، ملک دیلمی، وصال شیرازی، زینالعابدین قزوینی، میرزا غلامرضا، میر حسین خوشنویسباشی، خواجه اختیار و احمد نیرزی اشاره کرد. نوع خط آثار نمایانگر سبک خوشنویسی مکتب قزوین است.
اما چه نکات و پیشنهادهایی برای بازدید از عمارت کلاه فرنگی در قزوین داریم؟
کاخ چهلستون قزوین در میان باغی آرام و خلوت قرار گرفته و میتوانید لحظات ارزشمندی را در آن بگذرانید. چهلستون در نزدیکی کاروانسرای سعدالسلطنه، بزرگترین کاروانسرای سرپوشیده جهان و بزرگترین کاروانسرای درونشهری ایران واقع شده است.
برای آشنایی بیشتر با فرهنگ ایرانی، این عمارت را به موزهای اختصاصی تبدیل کردهاند. توصیه میکنیم هنگام غروب آفتاب از این کاخ بازدید کنید تا از نورپردازی ظریف و چشمگیر آن لذت ببرید.